Zapora i elektrownia w Pilchowicach

W lipcu 1897 r. nawiedziła Karkonosze katastrofalna w skutkach powódź, powodując ogromne zniszczenia i straty. Prof. dr Otto Intze z Aachen (Akwizgran) opracował projekt systemu zabezpieczającego przed powodziami tereny Dolnego Śląska, który miał stworzyć zbiorniki retencyjne i jeziora zaporowe na największych rzekach.
Decyzja o budowie zapory i elektrowni na Bobrze, najdłuższym lewobrzeżnym dopływie Odry, zapadła już w 1900 r. Dwa lata później rozpoczęto prace przygotowawcze.
Zaporę zbudowała firma Guido Simon w latach 1904-1912 wg projektu Karla Engelberdta.
Miejsce pod budowę wybrano na 196,7 km biegu rzeki pomiędzy wniesieniem Korzec (438m) i Górą Zamkową (350m), pod którą w pierwszym etapie budowy wydrążono sztolnię 383 m długości dla przepływu wody poza placem budowy i usypano ziemną tamę. Znajduje się ona dzisiaj na dnie jeziora ok. 250 m przed zaporą i zatrzymuje materiał skalny niesiony przez prąd wody.
Po zakończeniu tych prac i przebiciu do sztolni szybu 45 m głębokości, w którym znajdują się 3 śluzy do regulowania przepływu wody, rozpoczęto w 1906 r. wykuwanie dołu fundamentowego w twardych granitognejsach. Wydobyto 174000 m3 osadów aluwialnych i zwietrzałych skał. W czerwcu 1908 r. położono kamień węgielny i przystąpiono do budowy zapory łukowej z masy kamienno-betonowej. Wznoszenie muru zapory o kubaturze 275.000 m3 zakończono w listopadzie 1911 r. Od strony zewnętrznej lico zapory wykonano z granitu. Prace wykończeniowe trwały jeszcze rok. Uroczyste zakończenie budowy świętowano 16.11.1912 r. w obecności cesarza Wilhelma II. W przekroju poprzecznym zapora ma kształt zbliżony do trójkąta o podstawie 50,0 m i wysokości 62,0 m. Korona ma 270,0 m długości i 7,5 m szerokości.

W jej południowej części usytuowano przelew boczny opadający stopniami do rzeki poniżej budynku elektrowni. Pracami kierował inż. Curt Bachmann. Jednocześnie powstała elektrownia, w której zainstalowano początkowo 4 generatory firmy Siemens-Schucker Werke o mocy 1,24 MW każdy, napędzane turbinami Francisa firmy J.M. Voith. Woda do elektrowni przepływa 4 upustami dennymi o średnicy 1500 mm. Dwa dodatkowe upusty denne uruchamia się w wypadku powodzi.Obecnie pracuje 6 turbozespołów o łącznej mocy 7,585 MW. Dzięki wzniesieniu zapory powstał zbiornik przeciwpowodziowy o całkowitej pojemności 54.000.000 m3. Zajmuje on powierzchnię 240 ha wypełniając dawną przełomową dolinę Bobru na długości ponad 4 km.
Pierwszą próbę przeszła zapora w 1915 r., gdy przepływało przez nią 351 m3/s.
Kolejne powodzie odnotowano w latach: 1926, 1930, 1938, 1958, 1977, 1981, 1997 (584 m3/s). Zapora za każdym razem zmniejsza skutki powodzi, zatrzymując w zbiorniku nadmiar wody.
W czasie spełniania swej funkcji potężny monolit zapory ulega przemieszczeniom poziomym i pionowym, ale to nie jest widoczne gołym okiem.
W pobliżu zapory nad brzegiem jeziora znajduje się malowniczy przystanek czynnej linii kolejowej Jelenia Góra – Lwówek Śląski, której powstanie wiąże się z budową zapory. Na uwagę zasługuje również imponujący konstrukcją i wysokością most kolejowy.
Dotarcie do zapory umożliwiają liczne szlaki turystyczne (piesze i rowerowe). Możliwy jest również dojazd samochodów i autokarów od strony Pilchowic.

Ciekawe informacje dotyczące zapory i okolic znajdują się na stronach internetowych www.wlen.org.pl oraz www.tauron-ekoenergia.pl

Opracował: Antoni Witczak

Galeria

Na mapie

Panorama 3d