Kanały

Służące doprowadzeniu wody do koła wodnego i innych urządzeń budowle hydrotechniczne podzielić można na dwie grupy. Pierwszą stanowią budowle powstające w miastach, drugą natomiast wiejskie. Do XIX wieku nie różniły się zbytnio ani pod względem wykonania ani użytych technologii. Budowle miejskie to te, których większa część prowadzi przez obszar zabudowany, wiejskie zaś przechodziły przez teren otwarty. Na terenie zabudowanym budowla taka w zasadniczy sposób wpływa na rozwój miasta, natomiast na terenie otwartym cały system hydrotechniczny jest w gruncie rzeczy odizolowany, a z dzisiejszej perspektywy często bywa podziwiany jako romantyczny element krajobrazu.
Z punktu widzenia rozwoju miast takie obiekty, jak młynówki, kanały derywacyjne czy ściekowe są ważnymi elementami układu urbanistycznego. Powstanie miast na naszych terenach związane bywa zawsze z prowadzącą przez dane miejsce drogą i ciekiem wodnym. W następnych etapach rozwoju miast wiele się zmieniło, jednak ślad systemu wodnego widoczny jest do dziś. O ciekach wodnych przypominają nam nazwy ulic i placów. W Libercu na przykład do dawnych budowli hydrotechnicznych odnosi się wiele nazw miejscowych. Przy ulicy Na Rybníčku (w tłumaczeniu: Na stawiku) w XVII wieku naprawdę był staw. Na placu Soukenné náměstí kiedyś była ulica Brückengasse, nazwana od mostu przez młynówkę i Harcovský potok. Ulica Mlýnská nazwę zawdzięcza oczywiście młynom, które tu kiedyś stały. Nazwa ulicy U Jezu (Przy jazie) mówi sama za siebie. Ulica U Stoky, po niemiecku Canal-Gasse, jest  być może wspomnieniem  kanału, który  osuszał bagnistą dzielnicę pod  placem 

Sokolovské náměstí między ulicami Lucemburská a Barvířská. Równolegle do ulicy U Stoky prowadzi ulica Graben-Gasse czyli Na Příkopě (Na fosie). Prawdopodobnie jest to pamiątka po kanale odwadniającym albo tamie przeciwpowodziowej. Obie ulice leżą ukośnie do prowadzącego między ulicami Barvířská a Široká najbliższego kanału zasilającego, dzięki któremu dla rejonu tego przyjęła się nazwa Liberecké Benátky (Liberecka Wenecja). Woda była niezbędna nie tylko do napędzania silników wodnych, ale też do barwienia materiałów i innych działań, o których przypominają dziś nazwy ulic – na przykład wspomniana ulica Barvířská (Farbiarska). Podobnie było w innych miejscowościach. Jablonec nad Nysą też ma swoją ulicę Mlýnską (Młyńską) i U Rybníka (Przy stawie), która krzyżuje się z Rybářską (Rybacką) i U Můstku (Przy mostku). Nie tylko obserwując nazwy, ale też śledząc przebieg ulic, można wywnioskować, którędy biegły dawne kanały. Wiele dróg prowadziło bowiem wzdłuż nich. Widoczne jest to zarówno w zabytkowych centrach miast, jak i na peryferiach. Przykładem mogą być ciągi ulic Široká i Barvířská w Libercu, które odpowiadają przebiegowi starego kanału, a także ulice U struhy, Malodoubská, Ještědská i Táborská. Tu aż cztery ulice prowadzą wzdłuż młynówki, łączącej kilka potoków mających swoje na zboczach Grzbietu Jesztedzkiego (Ještědský  hřbet).
Przed nami możliwość odkrycia nawet dawno już zapomnianych obiektów hydrotechnicznych, które kiedyś tu funkcjonowały, a których istnienie skrywa się dziś pod nazwami ulic.

Opracował: OHK v Jablonci nad Nisou
Tłumaczenie: Helena Jankowska 

Galeria

Na mapie