Kamieniołom łupka, Bratříkov

Wykorzystanie kamienia w budownictwie wiejskim rozwijało się na ziemiach czeskich od końca XVIII w. W wieku XIX szybko rosła liczba wiejskich domów i skupisk z elementami z kamienia. Na koniec tego stulecia datuje się wydobycie kamienia na skalę przemysłową w dużych kamieniołomach. Związane jest to z wykorzystaniem większej ilości urządzeń mechanicznych. Jednym z ważniejszych materiałów wydobywanych w drugiej połowie XIX wieku stał się łupek z okolic Železnego Brodu, który regionowi temu przyniósł ogromną poprawę koniunktury na pokrycia dachowe z tego materiału. Z początku ozdobne łupki pojawiały się na okolicznych zabudowaniach, później także na odleglejszych obiektach o charakterze reprezentacyjnym i monumentalnym. W Libercu zobaczymy go na dachu kościoła św. Krzyża, pokrywał również oryginalny dach Muzeum Północnoczeskiego. Łupek ten stosowano też jako materiał do obkładania szczytów drewnianych domów. Železnobrodzkie łupki związane są z występowaniem warstw fyllitów o różnej grubości i długości w łupkach krystaliniku Železnego Brodu. Występują na stosunkowo niewielkiej powierzchni w centrum potężnego wydźwignięcia, sfałdowanego i poprze-

rywanego szeregiem uskoków. Skała przenika na powierzchnię w pasie o długości ok. 8 km i szerokości ok. 2 km na linii Bzí, Alšovice, Těpeře, Bratříkov i Vlastiboř. W ciągu 50 lat stopniowo otwarto tu ok. 60 kamieniołomów. Od roku 1900 wydobycie łupka stopniowo zamierało. Po zamkniętych kamieniołomach pozostały tylko hałdy i zatopione wyrobiska w postaci jeziorek. Nową falę zainteresowania łupkami wywołała w drugiej połowie XX wieku potrzeba przeprowadzenia renowacji wielu zabytkowych obiektów. Rozwinęła się też produkcja płytek dla wnętrz. W Bratříkovie zaczęto wykorzystywać materiał zgromadzony na hałdach. Mielono go, a następnie używano jako wypełniacza w przemyśle chemicznym oraz do pap dachowych. Najbardziej znane kamieniołomy na terenie gminy Bratříkov należały do libereckiej firmy włókienniczej Johann Liebieg & Co. Najstarszy należący do nich kamieniołom, Bratříkov-Radčice, jest czynny do dnia dzisiejszego. Jego budynek administracyjny, położony przy drodze Praga – Harrachov, nazywany jest do dziś Czerwonym Domem – Červený dům.

Opracował: OHK v Jablonci nad Nisou
Tłumaczenie: Helena Jankowska 

Galeria

Na mapie